O belo e o sublime

A busca dun sentido para a súa vida empurra a Pi de relixión en relixión. Do hinduísmo materno ao cristianismo final, pasando polo islam e o xudaísmo. Pero o verdadeiramente importante é segundo Pi é Deus, non tal ou cal relixión. De cada unha delas toma aquilo que se serve para entender a vida. Deus é a experiencia mística que Pi anda a buscar durante toda a película. En moitas esceas podemos ver o seu carácter relixioso e místico:

Pi enfrontándose á tormenta e descubrindo a súa beleza, 

Pi ao borde da morte resignándose ante Deus

Pi elixindo unha historia…. 

Ata cando Pi escolle unha explicación matemática para o seu nome, escolle un número irracional, un dos números máxicos por antonomasia.  

A necesidade de entender a natureza foi unha das primeiras motivacións relixiosas da humanidade. Moitos séculos despois a arte romántica seguirá tentando amosarnos o sublime como unha manifestación da impotencia do ser humano e a necesidade de comprender que este ten. 

Pero a beleza e a súa expresión máis dramática, o sublime, está na propia natureza o mais ben na nosa percepción dela? Esta é unha cuestión relevante, pois se é o propio ser humano o que da "sentido" á natureza, quizáis a fe da que fala Pi, no é verdadeiramente máis ca froito dunha elección individual. 

Kant expresa o sentimento do ser humano diante da natureza da seguinte maneira:

As rochas que avanzan atrevidamente semellando ameazarnos, as nubes de tormenta amontoadas no ceo e avanzando entre relámpagos e tronos. Os volcans, con todo o eu poder destrutivo, os furacáns que deixan unha estela de devastación, o ilimitado mar na súa cólera, unha alta catarata, nun poderoso río, cousas así reducen á impotencia a nosa capacidade de resistencia, ao comparala co seu poder.  Imanuel kant. De lo bello y lo sublime.

E os pintores románticos souberon coma ningúen expresar isto: 

 

Pero esta sensación do "sublime" que provoca en nós a natureza e nos fai pensar nun Deus omnipotente, unha sensación que xurde por unha cualidade da propia natureza ou, mais ben, por a nosa mirada sobre ela? A natureza é sublime ou somos nós que a vemos así? A Vida de Pi fainos refelxionar sobre isto.

Se nos decantamos pola segunda parte da nosa dúbida, quizais deberamos mirar dúas veces a escenografía da película. Os escenarios que nos propón están pensados para suscitar en nós esas sensacións, como xa o fixeran os románticos no século XIX. Escoita o fragmento da conferencia de Pilar Tobar para o ciclo de conferencias A Voltas co cine e, despois dá a túa opinión sobre a escenografía da película e á relación que garda cos paisaxes románticos, co concepto de "sublime" e coa experiencia relixiosa.

Verdades e eleccións

A escena definitiva, a que da sentido á película é a confesión final de Pi, diante dos investigadores. Dúas historias, a mesma causa e os mesmos efectos, unha crible e outra incrible.

 A primeira historia de Pi é unha fábula e, coma todas as fábulas está representada por animais pero baseada na condición humana. Catro animais nunha barca, dous herbívoros e dous carnívoros, a verdadeira oposición da natureza, e entre eles Pi, o ser humano que debe loitar para sobrevivir. A dicir de Nietzsche o ser humano fuxe da verdade cando é desagradable e perigosa.

Tamén á verdade aspira o ser humano meramente en tal sentido limitado: apetece as consecuencias agradables, positivas, da verdade; non lle interesa o coñecemento puro, sen consecuencias, sendo incluso hostil ás verdades susceptibles de surtir efectos prexudiciais e destrutivos. Nietzsche: De verdade e Mentira en Sentido Extramoral,

Por qué inventaría  Pi esa historia? A que realidade intenta non enfrontarse?

A segunda historia só pode ser contada a través da bágoas. Pi nárras coma se fose unha mera alternativa, non real do que sucedeu para conformar aos seus interrogadores. E eles rematan por coincidir con Pi e non reflicten esta última historia no seu informe. Semella que fora o seu protagonista o que puidera decidir cal era a verdade, coma si fora só o ser humano o que puidera botar luz sobre a realidade.

O real non nos chega,  sostennos, impúlsanos,  limítanos y e danos ás, pero non nos basta. A intelixencia inventa sen parar posibilidades reais, que non son fantasías senón ampliacións que a realidade admite cando a integramos nos nosos proxectos. O mar, grande obstáculo, pode converterse en medio de comunicación (…) A realidade enteira queda en suspenso agardando que o ser humano remate por darlle luz. J.A. Marina: Ética para náufragos

Por iso Pi pregunta ao escritor con cal das dúas versión se quedaría. Parece pensar que é unha cuestión de elección, como se as cousas foran o que son e ao mesmo tempo o que poden ser. O mesmo que o ser humano que é un ser híbrido entre as súas propiedades reais e as súas posibilidades, entre a realidade e o desexo. 

E tí que historia consideras verdadeira? Cales son as sinais de identidade que a fan mellor historia: a beleza, a coherencia, a verosimilitude, a experiencia...? 

Historias de naufraxios

Os náufragos e os naufraxios son tema literario por excelencia. Semella que o foron fundamentalmente na literatura do século XIX, cando as viaxes por mar e as exploración a de novos territorios eran máis comúns. Porén seguen como vemos gozando de boa saúde, quizais porque son unha metáfora da inevitable soedade do ser humano e do abismo ao que se asoma cando queda só consigo mesmo.

Este domingo puidemos leer dous artigos moi recomendables sobre este tema. Os dous no periódico El País:
Símbolos de nuestra soledad por Jacinto Antón: http://internacional.elpais.com/internacional/2014/03/22/actualidad/1395515310_731290.html
La  fascinación por los naufragios por Luis Prados
http://cultura.elpais.com/cultura/2014/02/01/actualidad/1391214982_705389.html

E para ti, cal é a túa historia de naufraxios favorita?

A viaxe de Pi

Pi naufraga na fosa das Marianas, o lugar máis fondo da Terra. Este abismo abraíanos e é fonte de inspiración para artistas, directores de cine e escritores.



Aquí podedes ver unha recreación dixital deste lugar:


ABC ciencia
A posición da Foxa das Marianas pódese ver neste mapa:

(fonte: http://www.juventudrebelde.cu/file/img/fotografia/2012/04/20707-fotografia-g.jpg) 

Traballaremos con mapas, para poder facernos unha idea do percorrido de Pi na súa odisea:
Mapa do océano pacífico:

As principais liñas de navegación polo Pacífico son as seguintes: 

Precisaremos ademáis un mapa das correntes mariña, xa que Pi viaxou á deriva, sen ningún motor nin vela. Este é o mapa:

Cal foi a súa viaxe?

Metáforas filosóficas

O mércores falaremos de cine e filosofía, un tándem perigoso, pero quen sabe se será a única esperanza que lle quede ao discurso filosófico nas aulas. Agardemos que non, entre tanto buscaremos formas de abordar "Metáforas filosóficas" que o cine usa en ocasións, para aprender filosofía vendo películas.

A Vida de Pi . Análise dos carteis

Facendo un repaso dos carteis anunciadores da película podemos aprender algunhas cousas, a pouco que nos fagamos preguntas. Cal dos carteis reflicte mellor a trama? En que queren que deteñamos o noso pensamento?  que queren dicir?

 

Se votamos un repaso só dous restan protagonismo ao tigre na película. Semella que o Tigre é o personaxe principal, nalgún cartel, coma se o enfrontamento do home contra a fera fora o tema central.

Poidera ser, pero o 1º e o 3º concordan con outro aspecto da película que non deberiamos esquecer: a grandiosidade da natureza fronte ao ser humano.  Pi enfrontase a unha natureza para a que o home non merece ningunha atención nin respecto especial, e ante ela atópase desprotexido e só fía en Deus e no sino. 

O derradeiro cartel que propomos fai fincapé no enfrontamento entre Pi e o tigre, opoñéndoos coma se fosen as dúas caras dunha mesma moeda, aludindo ás dúas facianas da natureza humana, a domesticada pola cultura e por outra banda a da "fera home" que nunca nos abandona de todo e que aparece cando loitamos por sobrevivir. 

Temos pois, coma elementos da película, dúas loitas: a do home coas forzas da natureza e a do home contra a súa propia natureza. Quizáis non sexan dúas loitas que poidamos separar. 

A Vida de Pi. Unha análise filosófica

LA VIDA DE PI

Este ano tócalle á película "A Vida de Pi". Na materia de  Historia e Cultura das relixións tentaremos abordar unha análise crítica da película: sentido, personaxes, moralexas e comparativas, ao redor dun filme que se propón coma unha busca de Deus. Afondaremos no papel que xogan as relixións, o seu sentido e fundamento, a súa presenza na película e abordaremos o sentido da vida e o papel da verdade na comprensión do mundo. Toda unha tarefa filosófica.
Comenzamos co trailer:



Quedade con nós e veredes...

A voltas co cine

Coma todos os anos encárganme da visión filosófica do tema do Ciclo de Conferencias que organiza todos os anos o IES. Neste caso deron coa miña debilidade. O cine é unha das ferramentas básicas na miña actividade docente hai moitos anos. Así coa escusa da preparación da miña charla tentarei ir explicando como traballo na aula con esta ferramenta, de forma que estas entradas poidan ser un anteproxecto de esa charla que virá.

Filosofía e ciencia ficción

Basicamente, a filosofía, é o intento de dar resposta ás preguntas que se formula o ser humano, tales como “que é o universo”, “cal é a natureza da realidade”, “a posibilidade de acceso ao coñecemento”, “o sentido da vida”. Todas estas preguntas e moitas outras teñen cabida na especulación filosófica, co único límite da racionalidade e a exclusión de xustificacións dogmáticas.

Os mundos narrativos teñen como fondo o mundo que asumimos como real e as súas leis deséñanse a partir da comprensión que temos do mundo real. Así, a narración de ficción constrúe mundos análogos ao universo real que permiten comprender mellor a estrutura da realidade e mesmo mostran aspectos desta que doutra forma permanecerían en penumbra. A ciencia ficción tense ocupado dos interrogantes metafísicos tratándoos cunha amplitude, liberdade e imaxinación que non pode permitirse a racionalidade filosófica.

Na ficción, a verdade asoma a través da fábula, como unha metáfora da realidade, de forma que podemos propoñer cuestións que transcenden a propia realidade. Todo traballo de ficción instala o espectador dentro dun novo sistema de realidade, con novas posibilidades, como se fose un viaxeiro a un novo mundo. O mundo de ficción ten o seu propio sistema de coñecementos, crenzas, soños e alucinacións que actúa coma un mundo de segundo orde para o espectador o que lle permite crear novas forma de enfrontar o mundo real.

Escritores como P. K. Dick ou Asimov deron lugar a obras (literarias e cinematográficas) nas que temas como “o sentido da vida humana” ou “a posibilidade de vivir nun mundo irreal” son o tema principal. Entre outros sirvan como exemplo:  Dark City (1998) dirixida por Alex Proyas e Desafío Total. (1990) dirixida por Paul Verhoeven. Solaris (1972) dirixida por Andrei Tarkovsky, xiran fundamentalmente ao redor de como se pode establecer un criterio de certeza para os nosos contidos mentais e sobre o criterio de realidade.  Blade Runner (1982) dirixida por Ridley Scott, I.A 2001 dirixida por Steven Spielberg. ou O Home Bicentenario 1999 dirixida por Chris Columbus. Fundamentalmente tratan sobre a definición do ser humano e o sentido da súa vida.